Wel eens ruzie gehad over of iets nou groen of blauw was? Je denkt dat voorwerpen gewoon een bepaalde kleur hebben, maar in werkelijkheid is het zien van kleuren veel persoonlijker.

Een voorwerp weerkaatst licht met een bepaalde golflengte en dat komt in onze ogen terecht. Vervolgens geven onze hersens het een naam: ‘groen’. Of ‘blauw’.

Soms is het heel duidelijk. Maar ergens in het grensgebied, blauwgroen of groenblauw, ontstaan er problemen. We hebben geen woorden om deze kleuren aan te geven. We hebben ‘turkoois’ en ‘zeegroen’, maar niemand weet precies hoe die kleuren eruit zien.

Wat je ziet, hangt dus af van de woorden die in je taal bestaan.

Waar precies de grens ligt tussen twee kleuren en hoe je ze dan noemt, is aangeleerd. Dat is in elke cultuur anders. Er is een stam in Nieuw-Guinea die geen onderscheid maakt tussen blauw en groen, dat is daar één kleur. Dat vinden wij vreemd. Maar in Rusland hebben ze twee soorten blauw: goluboy en siniy, kleuren die wij allebei gewoon ‘blauw’ zouden noemen. Als je veel werkt met papiersoorten, kun je al snel verschillende kleuren wit onderscheiden.

Zo gaat het ook met vormen.

Waar letten mensen op bij het kijken naar foto’s? Dat hangt er maar van af wie je bent. Noorse onderzoekers lieten getrainde kunstenaars en psychologiestudenten 16 foto’s bestuderen en legden met camera’s hun oogbewegingen vast. Wat bleek? De psychologiestudenten keken bijna twee keer zo lang als kunstenaars naar de meest in het oog springende elementen van de foto’s. Kunstenaars daarentegen namen de hele foto’s in zich op.

Je ervaring bepaalt dus wat je ziet.

Maar je ziet ook wat je wílt zien. Als je zwanger bent, lijkt het ineens of er veel meer vrouwen zwanger zijn dan ooit tevoren, en je ziet meer kinderwagens en babyspeeltjes dan je ooit had gezien. Je focus ligt op dat onderwerp en je brein helpt je dat te zien.

‘Je ziet de dingen niet zoals ze zijn. Je ziet de dingen zoals je bent,’ zei Socrates.

Jij en ik zien dus niet hetzelfde. Dat is soms onhandig (heb je niet gezien dat ik een stapeltje op de trap heb gelegd om mee naar boven te nemen?). Maar vaak ook juist leuk. In je kunst laat je jóuw wereld zien, die er dus heel ander uitziet dan die van een ander!