Hoe zie jij de wereld? Iedereen heeft een eigen manier om naar de wereld te kijken. Je ogen zitten direct vast aan je hersenen, dus je brein heeft directe invloed op hoe je kijkt.

Misschien zie je alles door een roze bril? Of zoals ik door contactlenzen? Toen ik een keer textiel aan het verven was, wreef ik in mijn oog. De textielverf bleek ook heel goed contactlenzen te kunnen verven, want een verfdrupje van mijn hand kwam in mijn oogvocht terecht en even later keek ik door een paarse contactlens. De wereld zag er toen wel iets anders uit, ja.

In hoeverre kun je objectief kijken naar een kunstwerk? Volgens Michael Parsons verwacht je als kunstkijker iets te zien en dan zie je dat ook. Je kunt je kunstwaarneming volgens hem ontwikkelen. De fasen van ontwikkeling vergelijkt hij met brillen waardoor de kunstkijker kijkt.

Iedere kunstkijker zet eerst bril 1 op, en als hij toe is aan bril 2 houdt hij bril 1 gewoon op. Als hij bril 5 opzet, heeft hij dus al 4 brillen op zijn neus staan. In het algemeen is bril 1 voor de kleuter bedoeld en bril 2 voor kinderen tot een jaar of 14, maar verder hebben de brillen niets met leeftijd te maken.

Bril 1

De kunstkijker met bril 1 gaat meteen associëren en legt de raarste verbanden tussen zijn persoonlijke, dagelijkse omgeving en het kunstwerk. Het maakt niet uit wat het kunstwerk voorstelt; realistisch of abstract, het roept iets op of niet en de kunstkijker geniet ervan of niet. Hoe meer kleur, hoe beter. De kunstkijker luistert wel naar wat anderen van het kunstwerk vinden, maar hij vindt het niet belangrijk, hij heeft zijn eigen mening.

Voorbeelduitspraak met bril 1: “Het lijkt op mijn hond en blauw is mijn lievelingskleur.”

Bril 2

Met bril 2 vindt de kunstkijker een kunstwerk pas goed als het echt iets voorstelt. Hoe realistischer, hoe beter. Abstracte kunst stelt niets voor (‘dat kan mijn neefje van vier nog beter’). Kunstwerken moeten ook iets ‘moois’ laten zien om goed gevonden te worden. Dat andere kijkers een andere mening kunnen hebben, snapt eigenlijk niet. Die kleur ís toch gewoon lelijk?

Voorbeelduitspraak met bril 2: “Het lijkt nèt echt!”

Bril 3

De kunstkijker ziet door bril 3 dat een kunstwerk vooral iets is dat uitdrukking kan geven aan emoties. Hij vindt een kunstwerk beter als het een sterker gevoel in hem opwekt. Hij wil de betekenis, die de kunstenaar in het werk heeft gelegd, begrijpen. Een kunstwerk hoeft niet meer realistisch te zijn om ‘goed’ te zijn, maar moet de krachtige expressie van de kunstenaar goed weergeven. De kunstkijker begrijpt dat anderen een ander gevoel bij een kunstwerk kunnen krijgen.

Voorbeelduitspraak met bril 3: “Je kunt zien dat de kunstenaar medelijden met haar had.”

Bril 4

De kunstkijker met bril 4 ziet in dat je over kunst wel kunt discussiëren en dat hij zijn mening kan bijstellen. Door te luisteren naar kunstkenners, die hem wijzen op beeldaspecten, materiaalgebruik, symboliek en traditie, krijgt hij een vollediger begrip van een kunstwerk. Hij snapt dat tijd, plaats, traditie en materiaalmogelijkheden invloed hebben op hoe een kunstwerk eruit ziet.

Voorbeelduitspraak met bril 4: “De manier waarop de verf hier is opgebracht, en de onderkleur nog iets doorlaat – prachtig!”

Bril 5

Als de kunstkenner de laatste bril heeft opgezet, beseft hij dat hij met zijn eigen smaak en inzicht een persoonlijke en genuanceerde mening kan hebben. Hij is nieuwsgierig waarom hij juist die bepaalde mening heeft. Kritisch toetst hij zijn mening regelmatig aan de mening van anderen om te kijken of hij nog klopt en of die mening wel oprecht is. Hij weet dat zijn oordeel is bepaald door de cultuur en tijd waarin hij leeft en hij is zich bewust van de heersende standpunten.

Voorbeelduitspraak met bril 5: “Uiteindelijk is de stijl te los. Ik houd daar niet van, ik wil meer zelfdiscipline.”

En? Natuurlijk heb je bij het lezen nagedacht over jouw eigen ‘kunstkijk-ontwikkeling’. Door welke bril kijk jij naar kunst?

Bril 5 opzetten is niet zo gemakkelijk als je misschien denkt. Is jouw ‘eigen mening’ wel jouw eigen mening? In hoeverre laat jij jouw kunstsmaak bepalen door anderen? Als je écht je eigen kunst wilt maken, is dat superbelangrijk! Wees dus heel eerlijk naar jezelf. Laat het me eens weten, ik ben heel benieuwd.