Het komt regelmatig voor dat ik een ratjetoe aan etenswaren in de koelkast heb liggen, waarvan ik niet weet wat ik daar eens voor eetbaars van kan brouwen. De maaltijd van die dag wordt dan een experimentele. Soms pakt dat heel goed uit en is het heerlijk, soms is het erg matig van smaak en eet ik het alleen op omdat ik het zonde vind om weg te gooien. Geslaagde kook-experimenten schrijf ik op om nog eens te maken.

Ook in de kunst wordt veel geëxperimenteerd, vooral met technieken. Hoe reageert een bepaald materiaal op een soldeerbout? wat gebeurt er als je in de vrieskou buiten aquarelleert? Hoe kun je ijzerdraad het beste overtrekken met textiel?

Experimenteren is leuk. Ik houd er tenminste wel van. Veel kunstenaars houden ervan. Maar toch hoor ik deelnemers aan mijn trainingen vaak klagen. Ze experimenteren veel en vinden het ook leuk, maar weten niet hoe ze verder moeten met de resultaten van die experimenten.

Ik vraag ze dan wat hun doel was. Huh? Een doel? Nou gewoon, ik heb dit op elkaar geplakt en er een print overheen gemaakt… het is toch een experiment? Dan kun je toch doen wat je wilt?

Ja, dat klopt, natuurlijk mag alles. Maar als je geen doel hebt, hoe weet je dan of je experiment geslaagd is? Als er toevallig iets leuks of bruikbaars uit voortkomt? Een mooie vondst bijvoorbeeld? En dan, wat ga je daar dan mee doen?

In de keuken ga ik niet met de sla jongleren, uien onder mijn voeten binden en over de vloer proberen te schaatsen of yoghurt in een vaas gieten. Nee, ik heb een doel: mijn honger stillen met iets eetbaars, zo smakelijk mogelijk. Dat geeft richting aan het experiment én ik kan bepalen of het geslaagd is of niet.

Een experiment is een probeersel, een proef om iets uit te proberen. Zonder doel heeft experimenteren weinig zin; je bent dan in het luchtledige aan het werken. Je schiet er niets mee op (behalve misschien dat je plezier hebt).

Wat wil je uitvinden? Ik ben gek op experimenteren, maar alleen als ik een oplossing voor iets wil vinden, niet zomaar in het wilde weg. Bijvangst is natuurlijk mooi, die nieuwe inzichten kun je misschien een volgende keer gebruiken. Maar het doel van experimenteren in de beeldende kunst is altijd het vinden van een oplossing voor een beeldend probleem.

Stel jezelf een vraag en probeer al experimenterend antwoord te vinden, zodat je het resultaat kunt gebruiken in je werk. Dat kan een heel ruime of een heel specifieke vraag zijn, zoals ‘Hoe kan ik dit werk zonder steunmateriaal laten staan?’, ‘Hoe kan ik met deze stof in lagen werken en de lagen stevig bevestigen?’ of ‘Hoe kan ik deze kleuren het best in elkaar over laten vloeien, zonder de vorm te verliezen?’ Je doet proefjes en bekijkt welk proefje het beste resultaat geeft als antwoord op je vraag.

In mijn keuken is het doel van mijn kook-experimenten: het bereiden van een eetbare maaltijd met de dingen die ik toevallig in huis heb. Zonder dit duidelijke doel zouden mijn experimenten waarschijnlijk een heel andere uitkomst hebben. En ik zou honger hebben. Zorg dus voor een doel, en neem binnen dat doel alle vrijheden die je maar wilt.

Houd jij van experimenteren? Hoe pak jij het aan? Laat het me weten!