In mijn tienerjaren luisterde ik regelmatig zwijmelend naar Jan van Veens radioprogramma ‘Candlelight’. Jan las gedichten voor die waren ingezonden door luisteraars: pure uitingen van emotie, met daaronder zachtjes de melodie van ‘Greensleeves’. Herinner je je dat programma? Echte puberdramatiek. De teksten gingen ongeveer zo:

Jouw mooie ogen zijn onafgebroken op mij gericht
Je lacht als ik jouw handen pak
Nee je hoeft me niets uit te leggen
Ik begrijp je zonder woorden ook wel

Enzovoort. Veel emotie, meestal opgeschreven in zinnen van willekeurige lengte. Een duidelijke vorm was ver te zoeken.

In dezelfde tijd had Vader Abraham zijn hits. Die waren van een heel ander kaliber. De teksten waren lekker oppervlakkig, vaak bedoeld voor carnaval of als vrolijk luisterliedje. Een heel bekend voorbeeld:

Waar komen jullie toch vandaan?
Waar de smurfenhuisjes staan.
Hebben jullie ook een eigen taal?
Ja die smurfen wij allemaal.
Doen jullie iets wat wij niet durven?
Ja want wij zijn echte smurfen.

Je kunt rustig zeggen dat in dit liedje weinig emotie zit, maar dat de vorm heel duidelijk is. Ritme, herhaling en rijm geven structuur aan de woorden en zinnen, geven samenhang, die bij de gedichten van Jan van Veen meestal ontbreekt.

Deze twee uitersten kom je ook in de beeldende kunst tegen.
Je ziet uitbundige creatieve uitspattingen met veel felle kleuren, vaak puur intuïtief gemaakt, dus met veel emotie, maar zonder aandacht te besteden aan hoe die emotie het beste vorm kan krijgen. Alleen de maker ervan begrijpt de uiting; kunstkijkers kunnen er vaak niet veel mee.

Aan de andere kant zie je ook werk dat puur vasthoudt aan vorm, zoals bijvoorbeeld exact nageschilderde boeketten of een realistisch mensfiguur van keramiek, heel precies vasthoudend aan compositie of vorm, maar zonder enige eigenheid of emotie erin. Voor kunstkijkers zijn deze werken meestal saai en gewoontjes om te zien.

In kunst is het van belang hier een goede tussenvorm tussen te vinden. Ondanks alle medische mogelijkheden kunnen twee mannen helaas samen geen kinderen krijgen, anders was dat een leuke optie geweest. Een kruising tussen Jan van Veen en Vader Abraham, een ‘Jan van Veen’ met meer vorm of een ‘Vader Abraham’ met meer expressie.

Als het je lukt om een gevoel uit te drukken in een vorm die mensen begrijpen, dan kun je de juiste snaar raken en krijgt je kunst een ‘smoel’.

Hoe is dat in jouw kunst? Laat het me weten!